شفقنا- معاون تهذیب حوزه علمیه قم خواستار تعریف جامع هویت طلبگی شد و خاطرنشان کرد: طبیعی است که قوانین، آییننامهها و سیاستها نیز متناسب با آن می بایست بازنگری شوند.
به گزارش شفقنا، حجتالاسلام والمسلمین سید محمد واحدی، در مراسم رونمایی از کتاب «حماسه طلبگی» که پیش از ظهر امروز در سالن جلسات مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه برگزار شد، با تجلیل از تلاشهای علمی حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری، اظهار کرد: کتاب «حماسه طلبگی» حاصل سالها پژوهش، تأمل و تلاش علمی ایشان در حوزه هویت طلبگی است که امروز به عنوان اثری ارزشمند در اختیار جامعه علمی و حوزوی قرار گرفته است.
وی افزود: سالهاست که حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری در این عرصه قلم میزنند و فعالیتهای علمی ایشان از افتخارات حوزههای علمیه به شمار میرود. انتشار این اثر، نتیجه سالها مجاهدت علمی و پژوهشی است و میتواند نقش مهمی در تبیین هویت اصیل طلبگی ایفا کند.
معاون تهذیب حوزه علمیه قم با اشاره به اهمیت مسئله هویت، تصریح کرد: هویت و چیستی، از بنیادیترین مباحثی است که درباره هر موجود، پدیده و حتی هر ابزار باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا تا زمانی که حقیقت و کارکرد یک چیز شناخته نشود، بهرهگیری صحیح از آن امکانپذیر نخواهد بود.
وی ادامه داد: اگر وسیلهای تولید شود اما ماهیت، کارکرد و جایگاه آن شناخته نشود، در گوشهای باقی میماند و کسی از آن استفاده نخواهد کرد و چنین وضعیتی با عقلانیت سازگار نیست. این مسئله درباره انسان، بهویژه انسانی که رسالت اثرگذاری در عالم هستی را بر عهده دارد، اهمیتی به مراتب بیشتر پیدا میکند.
واحدی با بیان اینکه طلبه وارث انبیا و اولیای الهی است، گفت: طلبگی تنها به صالح بودن فرد محدود نمیشود و حتی صرف مصلح بودن نیز کافی نیست؛ بلکه طلبه باید در مسیر انسانسازی و تربیت جامعه حرکت کند تا جامعه را به افق انسان کامل نزدیک سازد.
وی افزود: طلبه در چنین جایگاهی، مسئولیتی فراتر از اصلاح فردی بر عهده دارد و باید در مسیر تربیت انسانها و هدایت جامعه گام بردارد. از همین رو، هویت طلبگی مستقیماً با میزان اثرگذاری روحانیت در جامعه و جهان پیوند خورده است.
معاون تهذیب حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه اصل ضرورت پرداختن به هویت، امری بدیهی و بینیاز از استدلال است، اظهار کرد: اگر چه همواره بحث هویت ضروری بوده است، اما در دوره معاصر این ضرورت دوچندان شده و پرداختن به آن اهمیت بیشتری یافته است.
وی دلیل این مسئله را گسترش نوعی بیهویتی در جهان امروز دانست و گفت: امروز شاهد نوعی آشفتگی هویتی در سطح جهان هستیم؛ پدیدهای که بهطور طبیعی بر جامعه ما نیز تأثیر میگذارد، چرا که جامعه ما نیز بخشی از همین جهان معاصر است.
واحدی ادامه داد: اگرچه بحث هویت در همه زمانها ضروری بوده است، اما در شرایط کنونی که آشفتگیهای هویتی در جامعه افزایش یافته، پرداختن به هویت طلبگی اهمیت و اولویت بیشتری پیدا کرده است.
معاون تهذیب حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: هویت طلبگی دارای ابعاد و ارکان مختلفی است که باید بهصورت دقیق مورد بررسی و تبیین قرار بگیرد. این موضوع هم برای خود طلاب اهمیت دارد تا بدانند چه جایگاهی دارند، چه رسالتی بر عهده آنان است و چگونه باید به وظایف خود عمل کنند و هم برای آینده حوزههای علمیه و ایفای نقش مؤثر روحانیت در جامعه، ضرورتی انکارناپذیر به شمار میرود.
وی با تأکید بر ضرورت تبیین هویت و کارکرد حوزههای علمیه و روحانیت، اظهار کرد: تا زمانی که جامعه نداند این قشر چه کارآمدی، چه نقشی و چه رسالتی در نظام فکری، فرهنگی و اجتماعی دارد، طبیعتاً نمیتواند از ظرفیتهای آن بهدرستی بهرهمند شود.
وی با اشاره به وجود پرسشهای فراوان در جامعه درباره جایگاه و مأموریت روحانیت افزود: متأسفانه بسیاری از این پرسشهای اساسی تاکنون پاسخ شایسته و اقناعکنندهای دریافت نکردهاند. این سؤالات از ابعاد و زوایای گوناگون قابل بررسی است، اما در بسیاری از موارد تبیین دقیق و جامعی درباره آنها صورت نگرفته است.
وی ادامه داد: نتیجه این خلأ، آن است که مخاطب حوزه علمیه از بهرهگیری صحیح از ظرفیتهای علمی، فرهنگی، تربیتی و معنوی روحانیت محروم میشود؛ در حالی که این مسئله تقصیر مردم نیست، بلکه ما وظیفه داشتیم این قشر اثرگذار را بهدرستی معرفی کنیم و نقش واقعی آن را برای جامعه تبیین نماییم.
این استاد حوزه علمیه تصریح کرد: اگر جامعه شناخت صحیحی از جایگاه روحانیت پیدا میکرد و ارتباط درستی با این هویت برقرار میساخت، از فضای معنوی و آثار تربیتی که یک عالم دینی میتواند در زندگی افراد ایجاد کند، بهره بیشتری میبرد؛ اما هنگامی که این تعریف بهدرستی ارائه نشده باشد، طبیعی است که افراد برای رفع نیازهای خود به مسیرها و جریانهای دیگری مراجعه کنند.
واحدی با بیان اینکه بخشی از انتقادها نسبت به حوزه ناشی از شناخت نادرست از وظایف آن است، گفت: گاهی از حوزه علمیه مطالباتی مطرح میشود که اساساً در حیطه مأموریت و مسئولیت حوزه نیست. در چنین شرایطی این تصور ایجاد میشود که حوزه پاسخگو نیست، در حالی که مشکل اصلی، تعریف نادرست از رسالت و کارکرد حوزههای علمیه است.
وی افزود: تبیین صحیح هویت طلبگی هم برای خود طلاب ضروری است و هم برای مردمی که نیازمند بهرهمندی از آثار وجودی و نقشآفرینی روحانیت هستند. اگر ارکان اصلی هویت حوزه برای جامعه و طلاب بهدرستی تبیین شود، بسیاری از نیازها، انتظارات و مسئولیتها نیز بهصورت طبیعی روشن خواهد شد.
واحدی با اشاره به ارکان اصلی هویت حوزههای علمیه اظهار کرد: هرگاه از حوزه سخن گفته میشود، نخستین رکن آن «علم» و «عالم بودن طلبه» است؛ یعنی طلبه باید از دانش عمیق دینی برخوردار باشد و توانایی هدایت علمی جامعه را داشته باشد.
وی دومین رکن را معنویت دانست و گفت: حوزه، جایگاه ارتباط حقیقی انسان با خداوند و عالم غیب است. شخصیت یک طلبه باید بر پایه ایمان راسخ به غیب شکل بگیرد؛ به گونهای که عقاید، اخلاق، رفتار، منش و کنش اجتماعی او همگی برخاسته از ایمان الهی باشد. چنین عالمی از جایگاه ویژهای در جامعه برخوردار است.
وی ادامه داد: سومین رکن که به باور من نیازمند توجه و گفتوگوی گستردهتری است، مسئله تمدنسازی است. روحانیت وارث رسالت پیامبران الهی است و باید مشخص شود که برای ساختن جامعه چه برنامهای دارد. طلبه باید انسانی مهذب، عالم و تمدنساز باشد.
وی افزود: تمدنسازی مفهومی گسترده است و باید شاخصها، بسترها، الگوها و ویژگیهای آن بهصورت دقیق تبیین شود. امروز در جهان، بحث تمدنسازی به یک جریان فکری تبدیل شده است و حوزههای علمیه نیز باید جایگاه خود را در این عرصه مشخص کنند. لازم است ویژگیهای طلبه تمدنساز بهصورت روشن برای طلاب و جامعه تبیین شود.
واحدی در ادامه با طرح این پرسش که چه کسانی مسئول معرفی صحیح حوزه و روحانیت هستند، گفت: نخستین فردی که باید هویت طلبگی را در وجود خود مستقر کند، خود طلبه است. تا زمانی که طلبه حقیقت هویت، رسالت و ظرایف طلبگی را درک نکند، نمیتواند آن را به دیگران منتقل کند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: هر طلبه باید پیش از هر چیز تعریف صحیح طلبگی را برای خود فهم کند و جایگاه حقیقی این مسیر را بشناسد؛ زیرا اگر کسی بخواهد در مسیر هدف آفرینش، توحید و تحقق حقیقت انسان حرکت کند، باید بداند در چه مسیری گام برمیدارد و مأموریت او چیست.
این استاد حوزه علمیه تصریح کرد: اگر معتقدیم حوزه علمیه افقهای بلند انسانی و الهی را پیش روی انسان قرار میدهد، خود طلبه باید این حقیقت را بهطور کامل درک کرده باشد. در غیر این صورت، اگر تنها بخشی از هویت حوزه را بشناسد و از بخشهای دیگر غفلت کند، پیش از همه خود او دچار آسیب خواهد شد و از ظرفیت واقعی این مسیر بهره نخواهد برد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به هویت طلبگی، اظهار کرد: طلبه پیش از هر چیز باید برای خود و تعالی معنوی خویش در پی فهم دقیق هویت طلبگی باشد و تلاش کند این هویت را در جان و شخصیت خود نهادینه سازد. این موضوع از اساسیترین مسائل در مسیر تربیت طلاب به شمار میرود.
وی افزود: اگر حوزههای علمیه بتوانند از طریق تولیدات علمی، فرهنگی و تربیتی خود و همچنین با فرهنگسازی صحیح، این باور را در میان طلاب ایجاد کنند که نخستین وظیفه آنان شناخت هویت طلبگی و اهتمام به تحقق آن در وجود خویش است، گام بسیار بزرگی در مسیر تربیت صحیح طلاب برداشته خواهد شد؛ مسیری که نیازمند برنامهریزی، استمرار و تلاش جدی است.
وی ادامه داد: هر چند هر طلبه موظف است شخصاً برای شناخت هویت خود تلاش کند، اما سازمان حوزه و روحانیت نیز مسئولیتی ویژه در تعریف دقیق هویت طلبگی بر عهده دارد. این مسئولیت از مدیران عالی حوزه آغاز میشود و تا مدیران مدارس علمیه، که مستقیماً با طلاب در ارتباط هستند، امتداد مییابد.
وی با اشاره به نقش مدارس علمیه در فرآیند تربیت طلاب تصریح کرد: مدرسه علمیه، اگرچه در مقایسه با ساختار کلان حوزه یک مجموعه کوچک محسوب میشود، اما نقشی بسیار تعیینکننده در شکلگیری شخصیت علمی، اخلاقی و معنوی طلبه دارد. در واقع، مدرسه محل اصلی تولید، تربیت و شخصیتسازی طلبه است و از این جهت نقشی ممتاز و بیبدیل ایفا میکند.
معاون تهذیب حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: سازمان حوزه باید هویت طلبگی را به صورت دقیق، جامع و با در نظر گرفتن همه ابعاد آن تعریف کند. همچنین لازم است بسترها، اقتضائات و الزامات شکلگیری و نهادینه شدن این هویت در وجود طلاب بهدرستی شناسایی و فراهم شود تا بر اساس این تعریف، زمینه رشد و تعالی طلاب فراهم گردد.
وی افزود: بخش مهمی از فعالیتهای ستادهای عالی حوزه، مدیران و مدارس علمیه باید به تبیین مفهوم حوزه، تعریف دقیق طلبگی و تبیین هویت طلبگی اختصاص یابد؛ باید بررسی شود که آیا مدیران و مسئولان حوزه در سطوح مختلف، وظیفه خود را در تبیین هویت طلبگی بهخوبی انجام دادهاند یا خیر.
واحدی ادامه داد: اگر قرار بود در فرآیند تربیت اثرگذار باشیم، باید مشخص کنیم که چه تعریفی از طلبه جوان ارائه شود تا او بتواند به افقهای بلند علمی، اخلاقی و اجتماعی دست یابد. همچنین باید روشن میکردیم که چه تصویری از طلبه برای جامعه ترسیم شده است تا جامعه بتواند از ظرفیتهای این قشر اثرگذار بهرهمند شود.
وی در ادامه تأکید کرد: پاسخ به این پرسشها نیازمند پژوهشهای عمیق، مطالعات مستمر و آسیبشناسی دقیق است تا مشخص شود آیا هویت طلبگی در سطوح مختلف مدیریتی و ساختاری حوزه، از پایینترین تا عالیترین سطوح، بهصورت صحیح تعریف و پیگیری شده است یا خیر.
واحدی اظهار کرد: پس از دستیابی به یک تعریف جامع و مانع از هویت طلبگی، باید وظایف تمامی بخشهای سازمان حوزه در تحقق و استقرار این هویت بهصورت دقیق مشخص شود؛ زیرا تنها در این صورت میتوان مسئولیت هر بخش را بهدرستی تعیین کرد.
وی تصریح کرد: اگر هویت طلبگی به شکل جامع تعریف شود، طبیعی است که قوانین، آییننامهها و سیاستها نیز متناسب با آن نیازمند بازنگری خواهد بود. هر بار که مطالعات جدید، افق تازهای از هویت طلبگی را آشکار کند، لازم است قوانین و سازوکارهای حوزه نیز مورد بازبینی قرار گیرد؛ موضوعی که بر فرآیند جذب، تربیت و بهکارگیری نیروی انسانی در حوزههای علمیه تأثیر مستقیم و تعیینکننده خواهد داشت.
