Gezegenimizin en erken dönemine ışık tutan yeni bir araştırmaya göre, Dünya’daki en eski asteroit krateri 3 milyar yıldan daha eski.
Curtin Üniversitesi’nden araştırmacılar, eski bir asteroit çarpması sonucu oluştuğu uzun süredir tartışılan ve Batı Avustralya’nın Pilbara bölgesinde yer alan Kuzey Kutbu Kubbesi’ndeki kaya oluşumlarını inceledi.
Zaman içinde ısı, basınç ve sıvılar nedeniyle değişime uğradıkları için milyarlarca yıllık jeolojik alanların yaşını belirlemek son derece zorlu bir iş.
Bu örnekte kraterin yaşını belirlemek için gelişmiş mineral tarihleme teknikleri kullanan araştırmacılar, çarpışmanın yaklaşık 3 milyar yıl önce gerçekleştiğini tespit ederek uzun süredir yanıt bekleyen soruyu çözdü.
Hakemli dergi Geology’de yayımlanan yeni çalışmanın yazarlarından Chris Kirkland, “Bu bölge daha önce eski bir çarpışma yapısı olarak tanımlansa da kesin yaşı belirsizliğini koruyordu” diyor.
Çarpışma, geride bir ‘mineral saati’ bıraktı. Hasar görmüş kayalarda yeniden oluşmuş veya yeni gelişmiş mineralleri tarihlendirerek artık bu olağanüstü olayın ne zaman meydana geldiğini kesin olarak saptayabiliyoruz.
Araştırmacılar, zirkon mineralinin varlığını analiz ederek oluşumun yaşını kesin bir şekilde hesaplamayı başardı.
Bazı zirkon oluşumlarının, muhtemelen bir asteroit çarpmasıyla değişime uğramış, sıradışı, dallanmış ve iskeletimsi yapılara sahip olduğunu tespit ettiler. Bunlar, çarpışmanın yol açtığı yoğun ısınma nedeniyle kısmen yeniden kristalleşmiş ve bazı yerlerde yeniden gelişmişti.
Dr. Kirkland, “Bu zirkon kristalleri, yaklaşık 3 milyar yıl önceki bir olayın kaydı ve bunun, çarpışma için en iyi tahmin olduğunu düşünüyoruz” diyor.
Sonucu doğrulamak için araştırmacılar, şokla hasar görmüş kayaların içinden sıcak sıvıların geçmesiyle oluşan apatit isimli ikinci bir minerali analiz etti.
Bu mineralin yaşının belirlenmesi de aynı sonucu verdi.
Dr. Kirkland, “İki farklı mineral sistemi arasındaki bu uyum, tek bir büyük olayın (bir meteorit çarpışmasının) izlerini gördüğümüze dair bize güven veriyor” ifadelerini kullanıyor.
Bu yeni tarihlendirme, Kuzey Kutbu Kubbesi’ni Dünya’nın bilinen en eski çarpma krateri ve Arkeen döneminden tanımlanabilmiş tek çarpma yapısı haline getiriyor.
Son bulgu, Pilbara kraterini gezegendeki en eski krater konumuna getirerek Dünya’nın çarpışma geçmişini jeolojik zaman içinde daha da geriye taşıyor.
Dr. Kirkland “bunun, erken dönem Dünya’yı şekillendiren şiddetli süreçlere nadir bir bakış” sunduğunu söyleyerek sözlerini noktalıyor.
Independent Türkçe
ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın (HHS) sağladığı milyarlarca dolarlık hibe desteğinin, yeni onay şartları nedeniyle geciktiği bildiriliyor.
Spotlight PA ve NOTUS’un ortak haberine göre HHS’nin hibe programları, yeni getirilen çok aşamalı onay süreci nedeniyle gecikiyor. Eleştirmenler, bu sürecin federal fonlara dayanan önemli sağlık programlarına yük getirdiğini savunuyor.
Ulusal İlçe ve Şehir Sağlık Yetkilileri Birliği CEO’su Lori Tremmel Freeman, yayın organlarına, “Bu onay süreçleri nedeniyle bu gecikmelerin uzadığını görmeye başlarsak, işler durmak zorunda kalacak” diye konuştu.
Habere göre hibe programlarının artık “kültür”, “toplumsal cinsiyet” ve “transseksüel” gibi kelimeleri tespit eden bir yapay zeka tarama sürecinden geçmesi, ayrıca HHS müsteşar yardımcısı, HHS Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın ofisi ve Beyaz Saray Yönetim ve Bütçe Ofisi dahil birden fazla yerden onay alması gerekiyor.
Demokrat Senatör Patty Murray, NOTUS’a yaptığı açıklamada, kurumun “Amerika’nın araştırmadaki üstünlüğünü baltaladığını, ön saflardaki müdahale ekiplerine fon sağlamayı engellediğini ve siyasi nedenlerle topluluklara ulaşacak kaynak ve hizmetlerden mahrum bıraktığını” söyledi.
“Trump tarafından atanan bir haydutun, zaten hazır olan her temel hibenin önüne geçmesi, kendi kendini sabote etmekten başka bir şey değil” diye ekledi.
Yorum için ulaşılan bir HHS sözcüsü The Independent’a şunları söyledi:
Tüm Hibe Programı Bildirimleri standart inceleme ve onay sürecini takip eder.
Sözcü, “HHS, nihai hale geldiğinde, 2026 Mali Yılı için kalan hibe programı bildirimlerini yayımlayacaktır” diye ekledi.
HHS ayrıca son haftalarda birçok fonlama girişimini duyurdu. Bakanlığın basın açıklamalarına göre bu girişimler arasında Lyme Hastalığı’yla mücadele programlarına milyonlarca dolarlık fon ve “akıl hastalığı, bağımlılık, evsizlik” sorunlarına çözüm bulmaya ayrılan 700 milyon dolarlık fon yer alıyor.
HHS hibeleriyle ilgili bu haber, The New York Times’ın Kennedy’nin bakanlığı yönetme görevinden “kopmuş” olduğunu öne süren sansasyonel bir haber yayınlamasından yaklaşık iki hafta sonra geldi. Buna karşılık 72 yaşındaki Kennedy sert tepki gösterdiği gazeteyi “haksız, düşmanca ve gerçeği yansıtmayan” bir makale yayımlamakla suçlamıştı.
Kennedy, X’te, “İddianızı çürütmek için tek yapılması gereken, herkese açık takvimime göz atmak ve çok farklı alanlardaki benzersiz başarılarıma bakmaktır. Bunların tamamına bizzat ben öncülük ettim” diye yazmıştı.
Independent Türkçe
Uzun süredir Afrika’nın farklı yerlerinde çıkarılan eşcinsellik karşıtı kanunların karşısında duran ABD yönetimi, Donald Trump’la birlikte bu tutumundan vazgeçiyor.
Wall Street Journal (WSJ), 2023’te Uganda’da kabul edilen ve eşcinselliğe idama varan cezalar öngören kanuna Joe Biden yönetiminin gümrüksüz ticaret programından çıkarma ve üst düzey yetkililere vize yasağı gibi hamlelerle tepki gösterdiğini hatırlatıyor.
Donald Trump’ın geçen ay Gana Parlamentosu’nun benimsediği kanun hakkındaki sessizliğini koruduğu vurgulanıyor.
Batı Afrika ülkesi, LGBTQ toplumundan kişilerin üç yıla kadar hapisle cezalandırılmasına yönelik yasal çerçeveyi hazırlamıştı. Gana Cumhurbaşkanı John Mahama henüz imzalamadığı yasayı desteklediğini söylemişti.
Amerikan gazetesi, dış politikasını Önce Amerika sloganıyla şekillendiren Trump yönetiminin, ABD’nin kendi çıkarları için insan hakları savunuculuğunu feda etmeye hazır olduğunu bildiriyor.
WSJ, ABD Dışişleri Bakanlığı’na Gana’ya tepki gösterip göstermeyeceklerini sorduğunda “Bu ülkelerde yürürlükte olan yasalar hakkında bilgi almak için Gana ve Uganda hükümetlerine başvurmanızı öneriyoruz” yanıtını aldı.
Afrika’da eşcinsellik karşıtı kanunların son örneği bu oldu. 30 civarındaki ülkede benzer adımlar atılmış durumda.
Martta Senegal, LGBTQ çiftlerin cinsel faaliyetlerine yönelik azami hapis cezasını iki katına yükselterek 10 yıl olarak belirlemişti. Ayrıca “eşcinselliğe teşvik” de yasaklanmıştı.
Bu ay Nijer’deki askeri cunta eşcinsel ilişkileri 10 yıla kadar hapisle cezalandıran yeni bir kanunu yürürlüğe koydu.
Danışmanlık ve iletişim şirketi Teneo’nun, Afrika’daki siyasi risk araştırmalarının başında bulunan Anne Frühauf, Trump yönetiminin insan hakları adına ekonomik baskı uygulamaya yönelik “iştahının daha az” olduğunu söyledi.
Frühauf, on milyarlarca dolarlık yardım dağıtan USAID’in kapatılmasıyla ABD’nin diğer ülkelere karşı kullanabileceği baskı araçlarının da azaldığını hatırlattı:
Gana’daki yasaya Washington’ın geçmişteki gibi bir tepki vermesinin çok düşük bir ihtimal olduğunu düşünüyorum. Artık farklı bir dünyada yaşıyoruz.
Diğer yandan WSJ’nin haberinde Trump yönetiminin, Sudan ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki çatışmaların taraflarına yaptırımlar uyguladığı da anımsatıldı.
Eşcinsel hakları ve işyerinde cinsiyet ayrımcılığı gibi daha “kültürel” meselelerin artık önemsenmediği ifade edildi.
Independent Türkçe, WSJ, BBC
Pazartesi günü yayımlanan yeni bir araştırmaya göre çocukluk döneminde meyve suyu, gazlı meşrubatlar ve diğer şekerli içeceklerin tüketilmesi, yetişkinlikte yüksek tansiyon riskini artırabilir.
Amerikan Kalp Derneği’nin 25 yıl boyunca 9-16 yaşlarındaki 25 binden fazla Amerikalı üzerinde yaptığı bir araştırma, 12 ons (yaklaşık 355 mililitre) porsiyonlardan günde sadece iki veya daha fazla içecek tüketenlerin, haftada üç porsiyondan az tüketenlere kıyasla yüksek tansiyon geliştirme riskinin yüzde 52 daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Kanın damar duvarlarına uyguladığı basıncın çok yüksek olmasını ifade eden yüksek tansiyon, kalp ve böbrek hastalıkları, felç ve demans riskinin artmasına katkıda bulunuyor. Derneğe göre, 125 milyondan fazla Amerikalı yetişkin yüksek tansiyonla yaşıyor.
Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu’ndan misafir öğretim üyesi Dr. Vasanti Malik yaptığı açıklamada, “Erken yaşlardaki beslenme alışkanlıkları, sağlık üzerinde kalıcı sonuçlar doğurabilir” diyor.
Yüksek tansiyonun artık daha erken yaşlarda ortaya çıktığı, genç yetişkinler, çocuklar ve ergenler arasındaki oranların giderek arttığı görülüyor. Bu durum, erken teşhis ve önlem almanın önemini vurguluyor.
Günde 12 ons meyve suyu içmek, haftada bir porsiyondan az içenlere kıyasla yüzde 35 daha yüksek riskle ilişkilendirilirken, gazlı meşrubatlar ve spor içecekleri sırasıyla yüzde 23 ve yüzde 36 daha yüksek riskle bağlantılıydı.
Bir meyve suyu diğerlerine kıyasla öne çıktı; günlük her bir porsiyon portakal suyu yüzde 20 daha yüksek riskle ilişkilendirilirken, diğer meyve sularında böyle bir ilişki saptanmadı.
Ancak araştırmacılar, şeker ilaveli portakal aromalı içeceklerin yanlışlıkla portakal suyu başlığında bildirilmiş olabileceğini söylüyor.
Çalışmaya katılanlar, yiyecek ve içecek tüketimleriyle diğer sağlık faktörlerini takip ederek her 1-4 yılda bir anket doldurdu. Katılımcılar tansiyonlarını da bildirdi ve araştırmacılar, farklı içeceklerin etkilerini gösteren modeller geliştirdi.
Yine de Amerikan Kalp Derneği’nin gönüllü uzmanı Dr. Amit Khera’nın açıkladığı üzere asıl önemli olan şey, ne kadar içtiğiniz değil, ne içtiğiniz.
Khera, “Yetişkinlerde de görüldüğü gibi, hipertansiyonun gelişimi açısından fruktozun toplam miktarı değil, hangi gıda aracılığıyla alındığı daha belirleyici görünüyor. Bu nedenle şekerli içecekler ve meyve suları risk artışıyla ilişkilendirilirken, taze meyvelerde böyle bir ilişki yok” diyor.
İkincisi, fruktozun kaynağı ne olursa olsun kardiyovasküler sağlığa zarar verdiği ve meyve sularının sağlık açısından faydalı olduğu yönünde yaygın bir kanı bulunuyor. Bu çalışma, her ikisinin de doğru görünmediğini gösteriyor.
Araştırmacılar, daha sağlıklı içecekler tüketmenin riski azaltmaya katkı sağlayabileceğini söylüyor.
Dernek, günlük bir porsiyon şekerli içeceği taze meyveyle değiştirmenin yüksek tansiyon riskini yüzde 22 oranında azalttığını belirtiyor. Meyve suyunu taze meyveyle değiştirerek riski yüzde 19 oranında azaltmak da mümkün.
Susuzluğu giderebilecek süt ve su da şekerli içeceklere iyi birer alternatif sunuyor. Şekerli içeceklerin yerine bunlardan birini koymak, riskte yüzde 13’lük bir azalmayla ilişkilendirildi.
Ancak meyve suyunun süt ya da suyla değiştirilmesi durumunda benzer bir risk azalması görülmedi.
Independent Türkçe
